Eirene Kulesi ve Sanat Galerisi Rehberi | Hayat40tansonra

St. Eirene Kulesi Sanat Galerisi

Son İstanbul gezimizin önemli duraklarından birisi olan Sağır Han, St. Eirene Kulesi (İrene Kulesi) ve Sanat Galerisi bu yazımın ana konusu olacak. Aslına bakarsanız burası tek yazıda diğer gezi noktaları ile birlikte anlatacağım bir yerdi ama İrene Kulesi ile ilgili kaynakları okudukça, araştırdıkça buranın ayrı bir yazı ile anlatılması gerektiğine karar verdim:)

Bundan yaklaşık 3 sene önce İstanbul'un tarihi hanlarını gezmeye karar vermiş ve bu kapsamda hatırı sayılır miktarda tarihi mekanı detaylı bir şekilde ziyaret etmiştim. Sonrasında da iki yazı dizisiyle sizlerle paylaştım. Hatırlamak isterseniz yazılara buradan ulaşabilirsiniz. Sağır Handa bu kapsamda ziyaret ettiğim yerlerden birisiydi. Ancak o dönem kule içerisinde açılması planlı sanat galerisinin hazırlıkları devam ediyordu ve ne yazık ki girişi kapalıydı. 

O yazımda paylaştığım bir cümleyi değiştirmeden aktarayım:) "Bahsettiğim koridorlardan birinin sonu ilginç bir şekilde dekore edilmiş ve koridor sonundaki kapının arkasında sanat galerisi gibi bir yer var. Ben oradayken o kapıdan çıkan amcaya "içeri giriliyor mu" diye sorduğumda, son hazırlıklar yapılıyor, yakında açılacak dedi, ama ne olduğunu anlayamadım." :)

Son gezimi planlarken buranın açık olduğunu gördüm ve hemen rotaya dahil ettim:) Daha fazla uzatmadan anlatmaya başlıyorum. 

Sağır Han ve St. Eirene Kulesi

Kulenin içinde bulunduğu Sağır Han aslında tek başına inşa edilmiş bir ticaret hanı değil. Vakti zamanında Büyük Valide Han'ın üç avlusundan birisi olarak yapılmış. Bugün her ne kadar ayrı bir yer gibi görünse de aslında Büyük Valide Han'a dahilmiş. Sağır Han içerisinde yer alan İrene Kulesi ise yapım tarihi ve yapılış maksadı bilinmeyen bir yapı. Ama yaklaşık 1200 yıllık bir geçmişe sahip olduğu tahmin ediliyor. Osmanlı döneminde Cerrah Mehmet Paşa Sarayının bir parçasıyken, Büyük Valide Han yapılınca oraya dahil ediliyor. Fotoğrafta arka planda gördüğünüz çıkıntı şeklide ki yapı İrene kulesi. Aslında içeride ilginç bir kubbe var, daha da ilginci ise dışarıdan bakıldığında hiç öyle bir kubbeye sahip olduğu anlaşılmıyor:) Kule ilk yazılı kaynaklarda 17 metre görünüyor ama sanırım Osmanlı zamanında biraz kısalmış yada yeniden inşa edilmiş. Bununla ilgili bir kaynak bulamadım. 

Kuleye ait kubbenin içeriden görünüşü

Kule ile ilgili ilk resmi kaynak 16ncı Yüzyılda Fransız bir seyyahın notlarına dayanıyor. Az önce de yazdığım gibi yapılış maksadı bilinmiyor ama hakkında bir çok teori var. Kilise, gözetleme kulesi, zindan, eski kadın sultanların gizli hazine odaları olması bunlardan bir kaç tanesi:) Ben tarihçi değilim ama eğer yapım tarihinden bu yana büyük değişiklik olmadıysa ilk verdiği izlenim zindan olduğu yönünde:) En azından kulenin altında bulunan odalar epey ürkütücü ve insana verdiği his bu yönde:) Diğer taraftan kulenin yapısı ve konumu gözönüne alındığında gözetleme kulesi olma ihtimali de ön plana çıkıyor.

Kaynak: İBB Kültür Sanat

Tabi gözetleme kulesi olması ihtimali bölgenin Haliç'e yakın olması ve o dönem bütün ticaretin limandan gerçekleştirilmesine dayandırılıyor. Hem ticaret mallarının depolandığı yerlerin korunup, gözetlenmesi hem de limana giriş-çıkış yapan gemilerin izlenmesi maksadıyla yapılmış olması akla yatıyor:) Yine yabancı kaynaklarda bana verdiği izlenime paralel olarak Bizans döneminde zindan olarak kullanıldığından da bahsediliyor. 

Kulenin en üst katı

Osmanlı dönemine geldiğimizde ise; kuleden resmi olarak ilk bahseden kaynak sahibi Evliya Çelebi. Büyük Valide Hanı yaptıran Kösem Sultan'ın, gizlice elde ettiği servetini İrene Kulesi'nde sakladığından bahsediyor:) Tabi yapının alt katlarını dikkate aldığınızda bunun olması da mümkün gibi görünüyor. Bu arada İstanbul Osmanlı hakimiyetine geçtikten sonra faal olarak kullanılmaya devam ettiği ve ufak tefek yapısal değişiklikler yapıldığı da kaynaklarda yer alıyor.

Günümüz tarihine gelirsek anladığım kadarıyla bir süre atıl kalan han, daha sonrasında uzun yıllar esnaf tarafından kullanılmış ve halende kullanılmaya devam ediyor. Ama tabi ki ayakta kalabilmesi ve kullanımına devam edilebilmesi için bilinçsizce yapılmış güçlendirmeler mevcut. Hem Sağır Han hem de İrene Kulesinin giriş kısmında halen faal olarak kullanılan ve esnaflara ait odalar bulunuyor. Ve inanın açılan her kapının arkasında sizi başka bir hayat, başka bir hikaye karşılıyor. 

Sağır Han Esnaf

Burada değişen tek yer ise İrene Kulesi ve buna ait üç kat. Aslında büyük bir değişiklik yok. Değişiklik sadece iç mekan anlamında yapılmış. 

Sanat Galerisi hakkında konuşmadan önce kısaca ulaşım konusuna da değinelim. Kule, Fatih İlçesine bağlı Eminönü Semtinde Sağır Han içerisinde yer alıyor. Ulaşım her anlamda kolay ve Google Maps uygulamasında Sağır Han yazdığınızda kolayca ulaşabiliyorsunuz. Tabi aracınızla buraya kadar gelmeye çalışmak pek akıllıca değil. Sultanahmet Meydanı yada Eminönü civarında aracınızı uygun bir yere park edip yürüyüş yapmak en mantıklısı. Aynı şekilde toplu taşıma araçlarıyla gelip yürüyerek buraya kolayca ulaşmanız mümkün.

Sanat Galerisi

Gelelim Sanat Galerisinin anlatımına ve benim burayı yazmakta ki asıl maksadıma. Sanat galerisi genel olarak resim, hat, minyatür, tezhip ve ebru sanatlarının sergilendiği bir galeri. Bununla birlikte farklı sanatçılarla atölye yapma imkanı da bulunuyor. Ağırlıklı Türk-İslam eserleri ile İstanbul manzarası resimleri sergileniyor. Ben açıkçası resimlerin tamamına yakınını çok beğendim. Özellikle İstanbul manzaraları çok güzel resmedilmişti. Galeriye giriş ücretsiz, eğer sanatçılar oradaysa söyleşi yapma imkanı da var. Ayrıca eserleri satın alma seçeneğiniz de mevcut.

Sanat Galerisi

Burayı yazmak istemekte ki en önemli sebebe gelirsek. 2022 yılında yaptığım gezi sonrası, bu tarihi hanların aslında geçmişimiz açısından ne büyük değerler olduğundan, kültürel mirasımızın bir parçası olduklarından bahsetmiş, bunların görünürde koruma altına alındığını ama hiçbir şekilde restorasyon yada benzeri bir faaliyette bulunulmadığını dile getirmiştim. Gerçekten de belki önümüzde ki 5-10 sene içerisinde bir çoğu yıkılıp gidecek ve adı sadece belgelerde geçen yerler olarak kalacaklar. Ufak dokunuşlarla birer cazibe merkezi olabilecekken yıkılıp gidecek tarihi yerler olduğunu görmek çok üzücü. 

Sağır Han koridorları

İrene Kulesi'nde bu makus kader şimdilik engellenmiş gibi görünüyor. Tarihi bir mekan sanat galerisine dönüştürülmek suretiyle hem kültürel mirasımız hem de tarihi yapı korunmaya alınmış. Belki bilinçli, belki ticari çıkarlar için ama en azından diğerleri gibi kaderine terk edilmemiş. Dış yapıda herhangi bir değişiklik yapılmadan, iç mimaride de aslına pek dokunulmadan modern bir hale getirilmiş ve tam olarak bir cazibe merkezi haline getirilmeye çalışılmış. Bu şekilde hem sanatçıların eserlerini sergilemeleri hem de sanatseverler için gezilmesi keyifli ilginç bir yer haline getirilmiş. Ben açıkçası sanatçı olsam eserlerimin sıradan bir sanat galerisinde sergilenmesi yerine böyle tarihi bir mekanda sanatseverler ile buluşmasını tercih ederdim. Sanatsever olarak ise hem tarihi bir mekan ziyareti etmek hem de bu vesileyle sanat eseri görmek öncelikli tercihim olurdu. Bu anlamda güzel bir projeye imza atılmış diye düşünüyorum. 

Oradaydım:)

Bu bahsettiğim konuların yanısıra hayata geçirilen proje, han ve çevresine yeni bir hareketlilik katmış. Belki normalde girmeyeceğiniz, görmeyeceğiniz lokanta, kafe vb. yerleri bu sayede keşfediyor ve giriyorsunuz. Bu şekilde çevrede ki ekonomiyi, hayatı da canlandırıyorsunuz:) Ben mesela daha önce orada varlığından bile haberdar olmadığım 60 yıllık bir pideciyi keşfettim:) Belki de hayatımda yediğim en güzel pidelerdendi. Sıkça bahsettiğim üzere güzel bir cazibe merkezi olmuş, olmaya da devam ediyor.

Uzun lafın kısası bence burada harika bir iş yapılmış ve umarım devamlılığı olur. Aynı şekilde diğer kaderine terk edilmiş hanlar içinde benzer yada farklı konseptlerde iyileştirmeler planlanır. Bu arada tabi her iyileştirmenin iyi olduğunu söylemek de mümkün değil. Bir sonraki yazımda bahsedeceğim Beta Yeni Han bunlardan birisi olacak. Tarihi bir han, kahveciye çevrilmek suretiyle ayakta tutulmaya çalışılmış ve ticari anlamda başarılı olmuş ama tarihi dokuyu korumak adına pek olmamış:) Onu sonra anlatırım diyerek bu yazının sonuna doğru ilerleyelim.

Sağır Han Koridorları

Eminönü civarına giderseniz yada bu bölgeye gezi planlarsanız, sanat galerisine ve tarihi hana vakit ayırmanızı şiddetle tavsiye ederim. Orası için yapacağınız planlama da kesinlikle olması gereken bir yer. Eğer İstanbulluysanız da hiç üşenmeyin, sadece burası için gelinebilecek bir mekan.

Fotoğrafçı arkadaşlar için de birbirinden güzel kompozisyonlar yakalayabileceğiniz bir mekan. Benim makinem fazlaca eski olduğu için az ışıkta tripod kurmadan fotoğraf çekmem pek mümkün olmuyor. Bu yüzden makineme pek dokunmadan telefon ile çekimler yapmaya çalıştım. Ama siz yeni nesil makineye sahipseniz kameranızı mutlaka yanınıza alın. Özellikle geniş açı lensler ve portre çekimler yapabileceğiniz aklınızda olsun.

Ben araştırırken ve yazarken büyük keyif aldım, umarım sizlerde okurken keyif almışsınızdır. Bir sonraki yazı da görüşmek üzere:)